KONUŞMA YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUKLAR İÇİN ÖNERİLER
Konuşma; insanoğlunun günlük yaşamında çok önemli bir yeri olan bir beceridir. Günlük yaşantımızın büyük bir kısmını uyku dışında konuşarak, konuşanı dinleyerek geçiririz. Konuşma, kişinin kendisi ve çevresiyle dengeli ilişki kurma ve sürdürmesine yarayan, geleneksel sembollerin yer aldığı tüm bedensel tepkiye dayanan bir iletişim sistemidir. Konuşma, doğuştan getirilemeyen sonradan kazanılamayan bir beceridir. Öğrenmeyi etkileyen etmenler konuşmanın öğrenilmesini de etkiler. Konuşmanın öğrenilmesi, pekiştirilmesi ve geliştirilmesi belirli bir olgunluğa erişmeye; alıştırma fırsatı bulabilmeye, yeterince güdülenmeye ve rehberlik edilmesine bağlıdır.
KONUŞMAYI ETKİLEYEN FAKTÖRLER
1- Çocukla ilgili etmenler:
Zeka: Zihin yeteneği ile dil yeteneği arasında olumlu bir ilişki vardır. Konuşma geriliği ile zeka geriliği arasında bir ilişki vardır.
İşitme: İşitme konuşmanın kazanılmasında önemlidir. İnsan konuşma dilinin seslerini duya duya ses algısını geliştirir. Algılanan seslerin öykünmesi de konuşma seslerinin çıkarılması olur. Bireyin işitmesi özürlü olursa bundan ses algısı etkilenir.
Sağlık: Ağır ve uzun süren hastalıklar; çocuğun her türlü gelişimini zayıflatır, bazen de durdurur. Konuşma gelişim dönemlerinde uzun süren ve ağır geçen hastalıklar merkezi sinir sisteminin ve konuşma organlarını etkilediğinden konuşma yetersizliğine neden olur.
İşitme engelli, sinir ve konuşma dizgesi engelli çocuklarla; diş, damak, dil, dudak, boğaz ve bantları sağlıksız ve özürlü olanlarda konuşma yetersizliği meydana gelebilir.
Olgunlaşma:Konuşmanın gelişimi; konuşma mekanizmasının, beynin ve beyindeki birleştirici bölgelerin olgunlaşmasına bağlıdır. Doğuştan ağız boşluğu küçük damak düz, dil küçüktür. Bunlar arasındaki oran normal düzeye erişmeden; çocuk çene ve dil kaslarına hakim olup onları kullanacak olgunluğa erişmeden konuşma seslerini çıkaramaz.
Cinsiyet:Kızlarda konuşma daha erken başladığı ve geliştiği için erkeklere nazaran daha az konuşma engeline rastlanılmaktadır.
Duygusal durum:İlk çocukluk döneminde çocuğun karşılaştığı duygusal güçlükler onun konuşma gelişimini etkiler, hatta geciktirebilir. Bir kardeşin doğumu, ana babanın çocuğu vaktinden önce çalışmaya zorlaması, çocuğun yaşamını sürdürdüğü ve alışık olduğu düzenin değişmesi, fazla korku ve heyecan verici olaylarla karşılaşması gibi pek çok durumlar çocuğu duygusal durumdan etkiler.
Bu etkiler, konuşmanın kazanıldığı dönemde olursa konuşma gelişimini yavaşlatabilir.
Devimsel Uyum Güçlüğü: Konuşmada dudak, çene, dil, damak gibi konuşma organlarının kontrolü ve uyumlu işbirliği önemlidir. Organlarda uyum olmazsa konuşmada özür ve gecikme görülebilir.
2. Çevreyle İlgili Etmenler:
Çevre koşulları çocuğun gelişimine uygun değilse çocuk, konuşmayı kazanamaz. Konuşma gelişimi açısından ilk çevre olarak kabul edilen ailenin durumu, kuralları çocuğun konuşma gelişimini etkiler. Çocuğun ailede tek çocuk olması, ailenin sosyo-ekonomik durumu, eğitim düzeyi, aşırı sevgi ve reddedilme gibi durumlar, çocuğun konuşma gelişimini etkiler.
3. Uyarım, Özendirme ve Güdülendirme:
Bebeklerin çoğu 12-18 aylar arasında konuşma için gerekli olgunluğa erişirler. Bu durumun iyi kullanılması ve değerlendirilmesi gerekir. Bu dönemin verimli geçmesi için çocukta konuşma ihtiyacı meydana getirilmeli, konuşma çabası izlenmeli, başarısı devamlı olarak fark ve takdir edilmelidir.
KONUŞMA YETERSİZLİĞİ
Konuşma yetersizliği; sözel iletişimde farklı düzey ve biçimlerde ortaya çıkan aksaklıklar ve düzensizlikler nedeniyle dili kullanma, konuşmayı öğrenme ve iletişimdeki güçlüklerin, bireyin eğitim performansını ve sosyal uyumunu olumsuz yönde etkilemesi durumudur.
Aşağıda belirtilen maddelerin mevcut olduğu kimseler konuşma yetersizliği bulunan kimseler olarak kabul edilirler.
1. Konuşmanın anlaşılır bir şekilde olmaması.
2. Konuşmanın duyulamaması.
3. Sesin bozuk ve tırmalayıcı olması.
4. Ritimlerin ve vurguların bozuk oluşu.
5. Dil yönünden (kelime haznesi) yetersizdir.
6. Yaşı ve fiziksel yapısına göre konuşmanın iyi gelişmemiş olması.
KONUŞMA YETERSİZLİĞİNİN NEDENLERİ
Yapısal Nedenler: Bazı konuşma engelleri organsal nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar ve sürüp gider. Çenenin yapısı ve devinim yeteneği, dil kaslarının olağan işleyişten yoksun oluşu, dil bağı denilen dil altı bağlantısının dil ucuna kadar uzanması, dudakların yarıklığı, dudakların aşırı kalın ya da ince olması, aşırı gergin dudaklar, dudaklardaki yaralar, dudakların olağan dışı gergin oluşu, damağın çok yüksek ya da düz oluşu, damak yarıklığı, yumuşak damak diye adlandırılan kısmın gerekli yumuşaklıktan yoksun veya felçli olması burunda et oluşu, dişlerin yokluğu ya da bozuk düzende oluşu, işitme kaybı ve beyindeki özür konuşmayı olumsuz yönde etkileyebilir.
Görevsel nedenler: Konuşma organları tam ve sağlam olduğu halde görevini yerine getirmez ya da yanlış görev yaparlar. Bu da konuşmayı özürlü hale getirir. Evde yabancı bir dilin konuşulması, konuşulan dilin kalitesiz oluşu konuşmayı kazanma ve pekiştirme döneminde çocukla ilgilenecek kimsenin olmaması gibi nedenlerden ötürü konuşma organları beklenen konuşma görevini yerine getirmeyi öğrenememiş olabilir.
Ruhsal Nedenler: Çocuğun duygusal bir çatışma içinde olması anne ve babanın uyum sorunları, çocuğun aşırı derede duyarlı olması, çekingen ve utangaç olması konuşmayı etkiler.
KONUŞMA YETERSİZLİĞİ TÜRLERİ
GECİKMİŞ KONUŞMA
Çocuğun konuşması kendi yaşından beklenenden çok geri ya da konuşma gelişimi açısından çok daha yavaşsa o çocuğun konuşması gecikmiş konuşma olarak adlandırılır.
Belirtileri: Çocuk normal konuşmaya sahip olmadığı için teşhis daha çok gözlem ve çocuğun yakını yetişkinlerden alınan dolaylı bilgilere dayalı olmak zorundadır.
Konuşmaları kısıtlıdır. Kısıtlılık hiç konuşmamaktan çok zor anlaşılabilen birkaç sözcük söyleye bilme arasında değişiklik gösterir.
Kelime dağarcıklarında yetersizlik vardır. Akranlarına kıyasla pek az kelime bilirler. Ben,benim gibi kelimeleri 3 yaş dolaylarında bile tam olarak kullanamazlar.
Cümle kurmada güçlük ve gecikme vardır. Meramlarını cümle ya da sözle anlatma yerine jest mimik ve diğer işaretleri kullanma yoluyla anlatmayı yeğlerler.
Başkalarının konuşmalarını dinlemez ve ilgi göstermezler.
Durmadan çok çabuk ses çıkarırlar. Konuşmaları hızlı ve anlaşılmaz durumdadır.
İsteklerini, duygularını doğrudan fizik devinimlerle belli ederler. Çoğunlukla insanlara , eşyalara vurmak çarpmak, itmek gibi fizik güçle yapılır.
Bazıları topluluktan uzak kalma eğilimindedirler.
Duvarlara vücutlarını silmek sürmek, bir başka çocuğun elini tutmak ve sıkmak gibi haller görülür.
Daha çabuk ağlama, kırma, oyuncaklarını atma gibi hırçınlıklar görülebilir.
EKLEMLEME BOZUKLUĞU
a) Sesin düşürülmesi veya atlanması: Saat yerine sat, hayvan yerine ayvan gibi
b) Ses eklenmesi: Tren- tiren, radyo-ıradyo, Recep-İrecep
c) Sesin değiştirilmesi: Sarı-sayı, Takvim-taklim, Toprak-torpak
d) Sesin bozulması: Karagöz-kaxgöz gibi
KONUŞMA YETERSİZLİĞİNİN DÜZELTİLMESİ
Tanılama: Konuşma yetersizliğinin düzeltilmesinde tanılama önemli yer tutar. Tanılamada konuşma yetersizliğinin çeşidinin ve ağırlık derecesinin belirlenmesi gerekmektedir.
Nedenlerini Bulma:Terapi için bozukluğun türü, derecesinin bilinmesi kadar yetersizliğin nedeni veya nedenlerinin de bilinmesi gerekir. Nedenlerin bir kısmı yetersizliği meydana getirirken bir kısmı da devam ettirir. Bunlar bilinip ortadan kaldırılmadıkça ya da etkisi azaltılmadıkça sağaltım çalışması pek verimli olmaz.
1.Yapısal Bozuklukların Muayenesi: Dudak bakımı (Dudak yarık, ince ya da kalın olması, dudakların esnekliği) Dil bakısı (Dil bağı olup olmaması, dilin aşırı büyük yada küçük olması ağız içinde devinim yeteneği) Damak bakısı (Damağın yüksek yada alçak olması yarıklık) Ağıza bolca su alınıp yutturma işlemiyle damak yarıgı bakısı yaptırılabilir.Damak yarıksa yutarken su burundan gelir. Çene bakısı
Çenelerin devinimi, üst üste normal...
Konuşma; insanoğlunun günlük yaşamında çok önemli bir yeri olan bir beceridir. Günlük yaşantımızın büyük bir kısmını uyku dışında konuşarak, konuşanı dinleyerek geçiririz. Konuşma, kişinin kendisi ve çevresiyle dengeli ilişki kurma ve sürdürmesine yarayan, geleneksel sembollerin yer aldığı tüm bedensel tepkiye dayanan bir iletişim sistemidir. Konuşma, doğuştan getirilemeyen sonradan kazanılamayan bir beceridir. Öğrenmeyi etkileyen etmenler konuşmanın öğrenilmesini de etkiler. Konuşmanın öğrenilmesi, pekiştirilmesi ve geliştirilmesi belirli bir olgunluğa erişmeye; alıştırma fırsatı bulabilmeye, yeterince güdülenmeye ve rehberlik edilmesine bağlıdır.
KONUŞMAYI ETKİLEYEN FAKTÖRLER
1- Çocukla ilgili etmenler:
Zeka: Zihin yeteneği ile dil yeteneği arasında olumlu bir ilişki vardır. Konuşma geriliği ile zeka geriliği arasında bir ilişki vardır.
İşitme: İşitme konuşmanın kazanılmasında önemlidir. İnsan konuşma dilinin seslerini duya duya ses algısını geliştirir. Algılanan seslerin öykünmesi de konuşma seslerinin çıkarılması olur. Bireyin işitmesi özürlü olursa bundan ses algısı etkilenir.
Sağlık: Ağır ve uzun süren hastalıklar; çocuğun her türlü gelişimini zayıflatır, bazen de durdurur. Konuşma gelişim dönemlerinde uzun süren ve ağır geçen hastalıklar merkezi sinir sisteminin ve konuşma organlarını etkilediğinden konuşma yetersizliğine neden olur.
İşitme engelli, sinir ve konuşma dizgesi engelli çocuklarla; diş, damak, dil, dudak, boğaz ve bantları sağlıksız ve özürlü olanlarda konuşma yetersizliği meydana gelebilir.
Olgunlaşma:Konuşmanın gelişimi; konuşma mekanizmasının, beynin ve beyindeki birleştirici bölgelerin olgunlaşmasına bağlıdır. Doğuştan ağız boşluğu küçük damak düz, dil küçüktür. Bunlar arasındaki oran normal düzeye erişmeden; çocuk çene ve dil kaslarına hakim olup onları kullanacak olgunluğa erişmeden konuşma seslerini çıkaramaz.
Cinsiyet:Kızlarda konuşma daha erken başladığı ve geliştiği için erkeklere nazaran daha az konuşma engeline rastlanılmaktadır.
Duygusal durum:İlk çocukluk döneminde çocuğun karşılaştığı duygusal güçlükler onun konuşma gelişimini etkiler, hatta geciktirebilir. Bir kardeşin doğumu, ana babanın çocuğu vaktinden önce çalışmaya zorlaması, çocuğun yaşamını sürdürdüğü ve alışık olduğu düzenin değişmesi, fazla korku ve heyecan verici olaylarla karşılaşması gibi pek çok durumlar çocuğu duygusal durumdan etkiler.
Bu etkiler, konuşmanın kazanıldığı dönemde olursa konuşma gelişimini yavaşlatabilir.
Devimsel Uyum Güçlüğü: Konuşmada dudak, çene, dil, damak gibi konuşma organlarının kontrolü ve uyumlu işbirliği önemlidir. Organlarda uyum olmazsa konuşmada özür ve gecikme görülebilir.
2. Çevreyle İlgili Etmenler:
Çevre koşulları çocuğun gelişimine uygun değilse çocuk, konuşmayı kazanamaz. Konuşma gelişimi açısından ilk çevre olarak kabul edilen ailenin durumu, kuralları çocuğun konuşma gelişimini etkiler. Çocuğun ailede tek çocuk olması, ailenin sosyo-ekonomik durumu, eğitim düzeyi, aşırı sevgi ve reddedilme gibi durumlar, çocuğun konuşma gelişimini etkiler.
3. Uyarım, Özendirme ve Güdülendirme:
Bebeklerin çoğu 12-18 aylar arasında konuşma için gerekli olgunluğa erişirler. Bu durumun iyi kullanılması ve değerlendirilmesi gerekir. Bu dönemin verimli geçmesi için çocukta konuşma ihtiyacı meydana getirilmeli, konuşma çabası izlenmeli, başarısı devamlı olarak fark ve takdir edilmelidir.
KONUŞMA YETERSİZLİĞİ
Konuşma yetersizliği; sözel iletişimde farklı düzey ve biçimlerde ortaya çıkan aksaklıklar ve düzensizlikler nedeniyle dili kullanma, konuşmayı öğrenme ve iletişimdeki güçlüklerin, bireyin eğitim performansını ve sosyal uyumunu olumsuz yönde etkilemesi durumudur.
Aşağıda belirtilen maddelerin mevcut olduğu kimseler konuşma yetersizliği bulunan kimseler olarak kabul edilirler.
1. Konuşmanın anlaşılır bir şekilde olmaması.
2. Konuşmanın duyulamaması.
3. Sesin bozuk ve tırmalayıcı olması.
4. Ritimlerin ve vurguların bozuk oluşu.
5. Dil yönünden (kelime haznesi) yetersizdir.
6. Yaşı ve fiziksel yapısına göre konuşmanın iyi gelişmemiş olması.
KONUŞMA YETERSİZLİĞİNİN NEDENLERİ
Yapısal Nedenler: Bazı konuşma engelleri organsal nedenlere bağlı olarak ortaya çıkar ve sürüp gider. Çenenin yapısı ve devinim yeteneği, dil kaslarının olağan işleyişten yoksun oluşu, dil bağı denilen dil altı bağlantısının dil ucuna kadar uzanması, dudakların yarıklığı, dudakların aşırı kalın ya da ince olması, aşırı gergin dudaklar, dudaklardaki yaralar, dudakların olağan dışı gergin oluşu, damağın çok yüksek ya da düz oluşu, damak yarıklığı, yumuşak damak diye adlandırılan kısmın gerekli yumuşaklıktan yoksun veya felçli olması burunda et oluşu, dişlerin yokluğu ya da bozuk düzende oluşu, işitme kaybı ve beyindeki özür konuşmayı olumsuz yönde etkileyebilir.
Görevsel nedenler: Konuşma organları tam ve sağlam olduğu halde görevini yerine getirmez ya da yanlış görev yaparlar. Bu da konuşmayı özürlü hale getirir. Evde yabancı bir dilin konuşulması, konuşulan dilin kalitesiz oluşu konuşmayı kazanma ve pekiştirme döneminde çocukla ilgilenecek kimsenin olmaması gibi nedenlerden ötürü konuşma organları beklenen konuşma görevini yerine getirmeyi öğrenememiş olabilir.
Ruhsal Nedenler: Çocuğun duygusal bir çatışma içinde olması anne ve babanın uyum sorunları, çocuğun aşırı derede duyarlı olması, çekingen ve utangaç olması konuşmayı etkiler.
KONUŞMA YETERSİZLİĞİ TÜRLERİ
GECİKMİŞ KONUŞMA
Çocuğun konuşması kendi yaşından beklenenden çok geri ya da konuşma gelişimi açısından çok daha yavaşsa o çocuğun konuşması gecikmiş konuşma olarak adlandırılır.
Belirtileri: Çocuk normal konuşmaya sahip olmadığı için teşhis daha çok gözlem ve çocuğun yakını yetişkinlerden alınan dolaylı bilgilere dayalı olmak zorundadır.
Konuşmaları kısıtlıdır. Kısıtlılık hiç konuşmamaktan çok zor anlaşılabilen birkaç sözcük söyleye bilme arasında değişiklik gösterir.
Kelime dağarcıklarında yetersizlik vardır. Akranlarına kıyasla pek az kelime bilirler. Ben,benim gibi kelimeleri 3 yaş dolaylarında bile tam olarak kullanamazlar.
Cümle kurmada güçlük ve gecikme vardır. Meramlarını cümle ya da sözle anlatma yerine jest mimik ve diğer işaretleri kullanma yoluyla anlatmayı yeğlerler.
Başkalarının konuşmalarını dinlemez ve ilgi göstermezler.
Durmadan çok çabuk ses çıkarırlar. Konuşmaları hızlı ve anlaşılmaz durumdadır.
İsteklerini, duygularını doğrudan fizik devinimlerle belli ederler. Çoğunlukla insanlara , eşyalara vurmak çarpmak, itmek gibi fizik güçle yapılır.
Bazıları topluluktan uzak kalma eğilimindedirler.
Duvarlara vücutlarını silmek sürmek, bir başka çocuğun elini tutmak ve sıkmak gibi haller görülür.
Daha çabuk ağlama, kırma, oyuncaklarını atma gibi hırçınlıklar görülebilir.
EKLEMLEME BOZUKLUĞU
a) Sesin düşürülmesi veya atlanması: Saat yerine sat, hayvan yerine ayvan gibi
b) Ses eklenmesi: Tren- tiren, radyo-ıradyo, Recep-İrecep
c) Sesin değiştirilmesi: Sarı-sayı, Takvim-taklim, Toprak-torpak
d) Sesin bozulması: Karagöz-kaxgöz gibi
KONUŞMA YETERSİZLİĞİNİN DÜZELTİLMESİ
Tanılama: Konuşma yetersizliğinin düzeltilmesinde tanılama önemli yer tutar. Tanılamada konuşma yetersizliğinin çeşidinin ve ağırlık derecesinin belirlenmesi gerekmektedir.
Nedenlerini Bulma:Terapi için bozukluğun türü, derecesinin bilinmesi kadar yetersizliğin nedeni veya nedenlerinin de bilinmesi gerekir. Nedenlerin bir kısmı yetersizliği meydana getirirken bir kısmı da devam ettirir. Bunlar bilinip ortadan kaldırılmadıkça ya da etkisi azaltılmadıkça sağaltım çalışması pek verimli olmaz.
1.Yapısal Bozuklukların Muayenesi: Dudak bakımı (Dudak yarık, ince ya da kalın olması, dudakların esnekliği) Dil bakısı (Dil bağı olup olmaması, dilin aşırı büyük yada küçük olması ağız içinde devinim yeteneği) Damak bakısı (Damağın yüksek yada alçak olması yarıklık) Ağıza bolca su alınıp yutturma işlemiyle damak yarıgı bakısı yaptırılabilir.Damak yarıksa yutarken su burundan gelir. Çene bakısı
Çenelerin devinimi, üst üste normal...